تعاریف موجود از رسانه اجتماعی  بسیار متنوع است؛ اغلب این تعاریف، بر روی دو عنصر «اشتراک‌گذاری» و «تعامل» در تعریف رسانه اجتماعی تأکید دارند. برخی از تعاریف، تولید و انتشار محتوا را برجسته‌تر کرده‌اند و رسانه اجتماعی را رسانه‌ای دانسته‌اند که امور تولید ویدیو، صدا، متن یا چندرسانه‌ای در آن توسط کاربران انجام می‌شود و در محیط اجتماعی سایبر منتشر شده و بین همتایان به اشتراک گذارده می‌شوند، مانند بلاگ، ویکی[۱]، یارسانه اجتماعی

سایتهای میزبان فیلم‌های ویدیویی(Capilanou and Bottlepr, 2010). در تعریف دیگر، به مصادیق  رسانه اجتماعی اشاره شده و این نوع رسانه را شامل سایتهایی می‌داند که بر اساس مشارکت کاربر و تولید محتوا توسط کابر شکل گرفته‌اند؛ مانند سایتهای شبکه‌سازی اجتماعی مانند لینکدین، فیس‌بوک،سایتهای نشان‌گذاری[۲] اجتماعی مانند دلیشس(Del.icio.us[3]) سایتهای اخبار اجتماعی مانند دیگ[۴](Digg) یا ردیت[۵](Reddit)، و سایر سایتهایی که کانون توجه‌شان تعامل با کاربر است(Searchenginewatch and Creativemediafarm, 2010).

آندریس کاپلان[۶] و مایکل هیلین[۷] رسانه اجتماعی را به مثابه «یک دسته ابزارهای اینترنتی که بر بنیان ایدئولوژیکی و تکنولوژیکی وب ۲ استوار هستند، و به کاربران امکان تولید محتوا و مبادله آنرا می دهند» تعریف می‌کنند(Kaplan and Haenlein, 2010:59-68).

در یک جمع‌بندی می‌توان گفت، رسانه اجتماعی، رسانه‌ای است که  دارای ویژگی «اجتماعی بودن» است، زمینه تعامل اجتماعی و اشتراک اطلاعات، دانش و دیدگاههای کنشگرانی را که به جوامع آنلاین پیوسته اند، فراهم می سازد، دسترسی‌پذیری بسیار بالایی دارد و از تکنیکهای انتشار مقیاس‌پذیر در آن استفاده شده است. انواع رسانه‌های اجتماعی عبارتند از شبکه های اجتماعی، انجمن های مباحثه، چت،  پادکستها[۸]، بلاگها، و ویکی‌ها.

ویژگیهای رسانه اجتماعی

رسانه‌های اجتماعی با استفاده از تکنولوژیهای نوین بطور روز‌افزون، پوشش خود را گسترده‌تر می‌کنند. بستر  این پیشرفت رسانه اجتماعی وب۲ است. رسانه‌ اجتماعی از رسانه‌های صنعتی و سنتی و چاپی مانند روزنامه‌ها، تلویزیون و فیلم متمایز هستند. رسانه‌های اجتماعی در مقایسه با رسانه‌های صنعتی که نیازمند منبع قابل توجهی برای نشر اطلاعات هستند، نسبتاً ارزان و برای همه دسترس‌پذیرند.

یک ویژگی مشترک رسانه‌ اجتماعی و رسانه صنعتی، توانایی ایجاد ارتباط با مخاطبان در مقیاس کم یا زیاد است؛ مثلاً، مطالب یک وبلاگ ممکن است از صدها تا میلیونها مخاطب داشته باشد. ویژگیهایی دیگری هم هست که رسانه‌های اجتماعی را از رسانه‌های صنعتی متمایز می‌کند مانند، هزینه‌های تولید محتوا، مالکیت رسانه(معمولاً مالکان رسانه‌های صنعتی دولتها یا بخش خصوصی قدرمتند است ولی رسانه اجتماعی می‌تواند به همگان تعلق داشته باشد حتی بدون داشتن سرمایه یا با سرمایه اندک)، نوع مهارت مورد نیاز برای تولید محتوا، سرعت انتقال، همزمانی یا غیرهمزمانی، قابلیت ویرایش و تغییر مداوم.

شکلهای اصلی رسانه اجتماعی در فضای سایبر

رسانه اجتماعی به کمک تکنولوژی اینترنت متولد شد. رسانه اجتماعی برای مردم امکان به اشتراک‌گذاری مطالب، دیدگاهها، تبادل نظر و دریافت بازخورد را مهیا می‌سازد. کاربران  در اینگونه سایتها می‌توانند پروفایل ویژه خود را ایجاد کنند و با همان شناسه به تعامل، گفتگو، تبادل پیام با افراد مورد نظر، دوستان و خویشاوندان خود بپردازند.  رسانه‌های اجتماعی فضای سایبر را می‌توان در هفت گونه دسته‌بندی کرد: شبکه‌های اجتماعی، کامیونیتی‌های محتوایی،  فروم‌ها(انجمن‌های مباحثه)، وبلاگها، ویکی‌ها، پادکست‌ها، و میکروبلاگ‌ها.

رسانه اجتماعی ابزاری برای  تغییرات اجتماعی

رابطه بین جنبشهای اجتماعی و رسانه مستحکم و پیدایش رسانه اجتماعی، استفاده از آن را بسیار گسترش داده است(Atton, 2003). رسانه‌های اجتماعی بطور گسترده در جنبشهای اجتماعی برای آموزش، سازماندهی، اشتراک فراورده‌های فرهنگی جنبش، ارتباط، ایجاد همبستگی و مانند آنها مورد استفاده قرار گرفته است(Reed, 2005). کنش‌گران اجتماعی و شهروندان سراسر جهان از قابلیت‌های شبکه ارتباطی برای پیشبرد برنامه‌ها، دفاع از ارزشها و علایق خود استفاده می‌کنند. افزون‌براین، آنان بطور روز‌افزونی از نقش تعیین‌کننده سیستم چندرسانه‌ای نوین و نهادهای نظم‌دهنده فرهنگ و سیاستهای اجتماع آگاهتر می‌شوند(Castells, 2009: 54-57). البته، برخی به نقش تمام عیار رسانه‌های اجتماعی در جنبشهای اجتماعی تردید دارند و به نابرابری در دسترسی و عدم فراگیری در وسعتی که جنبش گسترده شده، اشاره می‌کنند(Wasserman, 2007). برخی نیز، حتی در صورت دسترسی،  در اصل کیفیت استفاده دمکراتیک و مفید از آن در جنبشهای اجتماعی به دیده تردید می‌نگرند(Marmura, 2007).

کاربرد رسانه اجتماعی توسط جنبشهای اجتماعی معتدل، مفید و تأثیرگذار بودن آنرا را اثبات کرده است. آنچنان که در جنبشهای سیاسی و اجتماعی مصر و تونس مشاهد شد.  اگرچه این تحولات ریشه در نارضایتی عمومی داشت، اما، نمی‌توان نقش رسانه‌های اجتماعی را در برانگیختن و سازماندهی مردم برای حضور در خیابانها و میادین و ابراز نارضایتی ها  نادیده گرفت.


[۱] Wiki (ویکی‌ها، سایتهایی هستند که امکان ویرایش، افزودن، کاستن و حذف کردن مطالب را به کاربران عضو می‌دهد)a

[2] bookmarking

[3] http://www.del.icio.us.com

[4] http://www.digg.com

[5] http://www.eddit.com

[6] Andreas Kaplan

[7] Michael Haenlein

[8] podcast

_______________ منابع ___________________

Atton, Chris (2003)”Reshaping Social Movement Media for a New Millennium.” Social Movement Studies, 2.

Bottlepr (2010) www.bottlepr.co.uk/glossary.html

Capilanou (2010) www.capilanou.ca/help/login-page/active-cms/glossary.html

Castells, Manuel (2009) Communication Power. Oxford University Press.

Creativemediafarm (2010) www.creativemediafarm.com/information/glossary

Kaplan, Andreas M. and Haenlein, Michael, (2010) Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media, Business Horizons, Vol. 53, Issue 1, p. 59-68.

Marmura, Stephen, “A net advantage? The internet, grassroots activism and American Middle-Eastern Policy,” New Media Society 2008; 10; 247

Reed, T.V.(2005) The Art of Protest. Univ Of Minnesota Press

Searchenginewatch (2010) . www.searchenginewatch.com/define

Wasserman, Herman (2007)”Is a New Worldwide Web Possible? An Explorative Comparison of the Use of ICTs by Two South African Social Movements,” African Studies Review, Volume 50, Number 1 (April 2007), pp. 109–۱۳۱