نشر الکترونیکی: مهارتهای مورد نیاز

محمود بابائی

محورهای بحث
۱- نشر الکترونیکی چیست؟
۲- ضرورت، ویژگیها و محدودیتها
۲- چرا نشر الکترونیکی نیاز به مهارتهای ویژه دارد؟
۳- در نشر الکترونیکی با چه مؤلفه ‌هایی سر و کار داریم؟
۴- مهارتهای نشر الکترونیکی کدامند؟
انواع مهارتها: مهارتها و سطح فعالیت
تأثیر روزافزون پدیده نوین نشر الکترونیکی بر  فعالیتهای علمی و تولید و نشر محتوا، واقعیتی غیرقابل انکار است. شاید اگر این تأثیر موجب دگرگونی اساسی در رفتار اطلاع‌یابی،  فرایند تولید علم، و نشر اطلاعات و بهره‌برداری از اطلاعات نمی‌شد، مطالعه آن اهمیت چندانی نداشت؛ اماگرایش به استفاده از منابع الکترونیکی که با استفاده از رایانه آماده‌سازی و ارائه شده است، به دلایل زیادی، رشد تصاعدی یافته است. اگرچه این رخداد، به مفهوم مهجور یا حذف رسانه‌های چاپی نیست و نتیجه برخی مطالعات نشان می‌دهد که رونق منابع الکترونیکی موجب کاهش استفاده از کاغذ برای چاپ و نوشتن نشده است. از این رو، تاکنون موضوع جایگزینی کامل نشر الکترونیکی به جای چاپ، هیچگاه موجب نگرانی جدی نشده و نشرالکترونیکی به عنوان یک امکان و ابزار نوین در کنار نشر سنتی یا چاپی پذیرفته شده است.
رونق نشر الکترونیکی، بیشتر مرهون توسعه عومل زیرساختی است که پیشرفتهای نوین در عرصه فناوری اطلاعات شتاب روزافزونی بدان داده است. بطوری‌که عمر مفید منابعی که در حوزه نشر الکترونیکی منتشر می‌شود بسیار کوتاه است. نشر الکترونیکی امکانات فراوان و فضایی تازه را در اختیار ناشران و تولیدکنندگان اطلاعات قرار می‌دهد که در نشر چاپی دسترسی بدانها غیرممکن یا دست‌کم بسیار دشوار بود. در میدان نشر، ناشران نشریات و کتابهای مرجع بیش از دیگران در مسیر نشر الکترونیکی حرکت می‌کنند. کیفیت اطلاعات و ساختار این منابع به‌گونه‌ای است که در همان ابتدای رونق نشر الکترونیکی، با استقبال این ناشران مواجه شد. اکنون قلمرو نشر الکترونیکی بسیار گسترده‌تر شده و حتی وارد حوزه ادبیات داستانی و متون درسی نیز گردیده است.
با توجه به توانمندی رو به رشد در عرصه فناوری اطلاعات، تولیدکنندگان اطلاعات نیز بخشی از توان مادی و فکری خود را به ذخیره اطلاعات در محیط الکترونیکی اختصاص داده‌اند و این روند همچنان رو به رشد است. شیوه‌های نشر الکترونیکی،که گاه به عنوان انقلاب در حوزه انتشار اطلاعات از آن یاد می‌شود، نزد ناشران و تولیدکنندگان اطلاعات، به تناسب نوع مطالبی که تولید و منتشر می‌کنند، متفاوت است. نوع استفاده یک ناشر متون دانشگاهی از نشر الکترونیکی با یک ناشر آثار کمک درسی یا یک ناشر مجلات الکترونیکی کاملاً متفاوت است.
به نظر می‌رسد با دوری از هرگونه پیشداوری باید با دقت و حتی وسواس بر اساس نیاز، اقتضائات و زمینه‌های، موجود به‌سوی نشر الکترونیکی گام برداشت تا از افراط و تفریط در امان ماند. در هرحال، ضمن حفظ ارزش و اعتبار نقش رسانه‌های چاپی، نباید جایگاه نشر الکترونیکی به عنوان یک مکمل غیرقابل‌ چشم‌پوشی برای رسانه‌های چاپی انکار شود.
اقبال تولیدکنندگان اطلاعات و ناشران از نشر الکترونیکی برای تبدیل نسخه‌های چاپی و خطی به نسخه‌های الکترونیکی، رابطه مستقیم با میزان دانش و آگاهی آنان از فناوری نوین و ویژگیهای آن دارد. آگاهی کافی آنان از حوزه نشر الکترونیکی، نه تنها میزان ریسک اقتصادی آنان را در تصمیم‌گیریها کاهش می‌دهد، بلکه از بروز هرج و مرج در اشاعه اطلاعات و نشر منابع جلوگیری می‌کند.

متن کامل